---
title: "Je concurrent komt niet meer uit je eigen straat"
author: Marc Diks
date: 2026-08-17
modified: 2026-08-17
category: AI & Strategie
reading_time: 10 min
url: https://www.marcdiks.nl/blog/ai-en-concurrentie-rivaal-niet-uit-nederland
canonical: https://www.marcdiks.nl/blog/ai-en-concurrentie-rivaal-niet-uit-nederland
language: nl
---

# Je concurrent komt niet meer uit je eigen straat
*De beste AI-modellen ter wereld komen uit Amerika of China. Europa heeft ze niet, en dat verandert wie er straks op jouw markt zit.*

Deze zomer las ik een scenario over 2028 waarin een advocatenkantoor in Milaan het aflegt tegen een Amerikaans kantoor. Niet op kennis van Italiaans recht maar op toegang tot een AI-model. En dat scenario is minder ver weg dan het lijkt. Bleek al een paar dagen na publicatie.

Het staat in [Europe 2031](https://europe2031.ai/), een stuk van onder anderen Daan Juijn en Stan van Baarsen over hoe Europa ervoor staat als de huidige lijn wordt doorgetrokken. De auteurs zijn eerlijk over wat het is: alles tot juni 2026 is echt gebeurd, daarna begint de speculatie. Het Milanese kantoor valt aan de speculatieve kant. Maar de mechaniek eronder niet.

Dat kantoor rekende jarenlang tarieven voor iets schaars: diepe kennis van Italiaans handelsrecht, in het Italiaans, geleverd door mensen die de lokale praktijk kenden. In het scenario concurreert het met een Amerikaans kantoor waarvan de AI Italiaans, Frans en Duits recht tegelijk behandelt. Sneller en goedkoper. En het zure uit die passage: de Italiaanse advocaten mogen de beste modellen zelf niet gebruiken, geblokkeerd door interne regels.

De auteurs laten het daar niet bij. Ze schrijven erbij dat hetzelfde patroon zich afspeelt in consultancy, software, marketing en finance. En daar gaat dit stuk ineens over jou.

## Dit gaat niet over kosten

Voordat je verder leest, wil ik één misverstand wegnemen.

Ik loop met enige regelmaat tegen de gebruikslimiet van mijn AI-tools aan. Dan lig ik er een paar uur uit, soms een dag. Eerlijk gezegd is dat niet eens erg. Ik ga sporten, ik doe iets anders, en de volgende ochtend werkt het gewoon weer. Je zou dat een vervelende bijwerking van te veel afhankelijkheid kunnen noemen, iets wat je met een groter abonnement oplost.

Die conclusie is verkeerd, en daarom noem ik het.

Dit stuk gaat niet over wat je AI kost, maar over de vraag of je bij de beste modellen kunt. Dat zijn twee verschillende vragen en de gevolgen lopen ver uiteen. In het ene geval betaal je gewoon meer. In het andere geval kun je iets niet leveren wat je concurrent wel levert, en dat merkt je klant.

## Achttien dagen zonder model

Dat de tweede vraag geen theorie is, weten we al sinds deze zomer.

Op 12 juni 2026 kreeg Anthropic een richtlijn van het Amerikaanse ministerie van Handel met de opdracht de toegang tot zijn twee krachtigste modellen, Fable 5, op te schorten voor alle niet-Amerikanen, waar ook ter wereld. Omdat nationaliteit niet per gebruiker te controleren viel, gingen de modellen wereldwijd voor iedereen uit. Op 30 juni werden de exportcontroles ingetrokken en op 1 juli was de toegang hersteld.

Achttien dagen. Geen storing en geen keuze van de leverancier, maar een besluit van een overheid waar jij geen stem in hebt.

Over wat dat betekent voor de continuïteit van je eigen processen schreef ik eerder in [AI vendor lock-in: waarom de kill switch jouw probleem is](/blog/ai-vendor-lock-in-kill-switch). Daar ging het over hoe je zorgt dat je bedrijf blijft draaien als een model wegvalt. Die vraag blijft staan, maar hij is niet de vraag van vandaag.

Want er is een tweede gevolg dat veel minder wordt besproken. Als toegang tot de beste modellen politiek verdeeld wordt, dan is die toegang zelf een concurrentievoordeel geworden. En voordelen die je niet zelf in de hand hebt, zijn de vervelendste soort.

## Wat toetreding vroeger moeilijk maakte

Hier komt de marketingkant, en die is voor jou als ondernemer belangrijker dan de geopolitiek.

Michael Porter beschreef in zijn werk over concurrentiestrategie welke barrières het voor een nieuwe partij moeilijk maken om een markt te betreden. Hoe hoger die drempels, hoe rustiger je slaapt.

Kapitaal, schaal, merk en distributie horen er ook bij, maar voor een Nederlandse dienstverlener waren twee andere drempels jarenlang de sterkste bescherming: taal en lokale kennis. Een buitenlandse partij die hier binnen wilde komen, moest Nederlands leren, de Nederlandse praktijk leren kennen en vertrouwen opbouwen. Dat kostte jaren, en meestal begonnen ze er niet aan.

Die twee drempels zijn aan het verdampen. Een goede AI schrijft foutloos Nederlands, kent Nederlandse wetgeving en produceert vakinhoudelijke teksten die je niet onderscheidt van die van een lokale specialist. De kennisdrempel is een licentiekwestie geworden.

Maak het even concreet, want in de advocatuur ligt het misschien ver van je bed.

Een vertaalbureau verkocht jarenlang twee dingen die niet los verkrijgbaar waren: taalbeheersing en vakkennis van juridische of medische terminologie. Allebei zijn ze inmiddels inkoopbaar, en de klant die vroeger geen alternatief had heeft er nu tien.

Bij een marketingbureau dat het moet hebben van Nederlandse teksten en campagnes ligt het subtieler. Het argument was altijd dat je de Nederlandse consument moet aanvoelen, en dat argument staat nog steeds overeind. Alleen wordt het elk kwartaal wat dunner.

Voor een administratiekantoor is de inhoudelijke kennis van Nederlandse fiscale regels lang de kern van het aanbod geweest. Die kennis zit inmiddels in modellen die er per maand beter in worden. Wat overblijft is het contact, de verantwoordelijkheid en het oordeel, en dat is een smallere basis dan waar je bedrijf op gebouwd is.

Vul zelf je eigen vak in. De vraag die telt: kan iemand met een beter model straks leveren wat jij levert, tegen een prijs die jij niet kunt maken?

Regelgeving houdt overigens wél stand, en dat is een belangrijke nuance. Een advocaat moet ingeschreven staan, een financieel adviseur heeft een Wft-vergunning nodig. Een partij in Vietnam kan hier niet zomaar adviseren. Maar reken je daar niet rijk mee. Een vergunning laat je toe tot de markt, hij beschermt je niet tegen wie er al in zit. Wie hier gevestigd is en betere modellen gebruikt dan jij, heeft precies dezelfde papieren en beter gereedschap. Over wat een vergunning nog waard is schreef ik eerder in [de toekomst van de assurantietussenpersoon](/blog/toekomst-assurantietussenpersoon-vergunning-bestaansrecht).

Er is dus een nieuwe drempel bijgekomen die in geen enkel klassiek model voorkomt: toegang tot de beste modellen. Het verschil met de rest is dat jij er niets over te zeggen hebt. Aan kapitaal kun je werken, aan een vergunning ook, en taal en lokale kennis bouw je op als je er tijd in steekt. Aan een exportbesluit in Washington niet.

## Wat heeft Europa dan wel

Dan is de logische vraag: gebruiken we toch gewoon onze eigen modellen?

Dat kan, maar dan werk je niet met het beste gereedschap dat er is. Mistral is de enige Europese speler van formaat en levert prima werk, alleen loopt het bedrijf achter op de absolute top. Je kunt ook open weight modellen zelf draaien, alleen komen die vrijwel allemaal ook uit Amerika of China. Je verplaatst dan waar het model draait, niet wie het gemaakt heeft.

Voor veel werk is dat ruim voldoende. Ik schreef eerder waarom [open source AI van slim alternatief naar bestuurlijke noodzaak](/blog/open-source-ai-bestuurlijke-noodzaak) is opgeschoven. Maar je concurrentieprobleem los je er niet mee op. Werk jij op een goed-genoeg model en je concurrent op het beste, dan zie je dat verschil terug in wat je levert.

## Iemand in Groningen begon gewoon

Er is ook een tegenbeweging, en die begon dichter bij huis dan je denkt.

Terwijl Brussel praat over miljarden en gigafabrieken, bouwde Jantine Doornbos van het Groningse HostYourAI een Nederlands AI-model dat je vandaag kunt gebruiken. Het heet [Loes](https://loes.ai/), is getraind en gehost op GPU's binnen de EU, en de gewichten en de complete trainingsset staan openbaar op Hugging Face. Je kunt precies zien waar het model op getraind is. Er zit een API op die compatibel is met die van OpenAI, wat betekent dat je bestaande code alleen naar een andere URL hoeft te wijzen.

Doornbos schreef er zelf iets bij dat me bijbleef: één persoon, één week, zonder miljoenen euro's is genoeg om een begin te maken.

Nu de eerlijkheid, want anders verkoop ik je iets wat de cijfers niet dragen. Loes is geen vervanger van de beste Amerikaanse modellen en pretendeert dat ook niet. Het project vergelijkt zichzelf bewust alleen met andere Europese modellen. Het Europese spoor scoort op de Nederlandse benchmark sterk op taal, maar duidelijk lager op kennis en redeneren dan wat je van een frontier-model gewend bent. En het ongemakkelijkste detail: Loes rijdt op twee sporen, waarvan het tweede een Chinese basis gebruikt. Zelfs een soeverein Nederlands project komt niet volledig los van niet-Europese bouwstenen.

Zo staan we ervoor. Er is een begin, en dat begin is echt. Maar we zijn er nog lang niet, en wie iets anders beweert doet aan wensdenken.

## Ik legde vier modellen dezelfde vakvragen voor

Beweren dat het verschil aan de top ertoe doet is makkelijk, dus heb ik het getest. Ik legde drie vragen uit mijn eigen vakgebied voor aan vier modellen. Uit Amerika deden Claude Opus van Anthropic en Gemini met 3.1 Pro van Google mee, uit Europa Vibe van het Franse Mistral en Loes van het Groningse HostYourAI met het model Super Loes.

- **De eerste vraag:** vanaf welke datum vallen de risicomodellen van verzekeraars onder de hoog-risico-eisen van de [EU AI Act](/eu-ai-act)?
- **De tweede:** hoe ver reikt de zorgplicht van een assurantietussenpersoon bij onderverzekering?
- **En de derde:** wanneer dekt een aansprakelijkheidsverzekering zuivere vermogensschade?

Drie onderwerpen waarvan ik de antwoorden zelf kan beoordelen. Klik door de modellen en vergelijk per vraag de prompt met het antwoord.

[model-vergelijking]

Op de feitenvraag vond ik geen verschil dat ertoe doet. Alle vier noemden 2 december 2027, inclusief het uitstel via de Digital Omnibus, de een met meer slagen om de arm dan de ander. Loes gaf daar zelfs een van de scherpste antwoorden. Het wees erop dat de zware eisen alleen gelden voor levens- en ziektekostenverzekeringen, en dat de transparantieplicht al sinds begin augustus loopt. Over hoe wankel die datum eerder dit jaar nog stond schreef ik in [AI Act uitgesteld tot december 2027](/blog/ai-act-uitstel-mislukt-mei-2026): op 28 april liep de onderhandeling nog vast, pas op 7 mei kwam het akkoord.

Op de twee redeneervragen schoof het beeld uiteen, maar niet zo netjes als je zou willen. Opus antwoordde op het niveau van een gespecialiseerde jurist: het juridische kader, de bewijslast, een rij arresten met vindplaatsen. Toen ik die arresten naliep, klopte de kern, maar zat er ook een fout in. Opus plakte een Hoge Raad-arrest (Sauna Peize/Rabobank, 6 september 2019) aan de verkeerde rechtbank vast, alsof het een uitspraak van Rechtbank Midden-Nederland was. En één ECLI-nummer dat het noemde bleek bij een compleet andere, fiscale zaak te horen.

Loes bleef een stuk korter en miste de diepere lagen, maar leek in eerste instantie niets fout te hebben. Het citeerde een echte uitspraak van de Rechtbank Gelderland van 30 juli 2025, over een tussenpersoon die niet waarschuwde voor het aflopen van een garantie tegen onderverzekering. Die zaak bestaat, en de kern van wat Loes eromheen schreef klopt. Maar Loes verzon er wel een partijnaam bij. Het noemde de eisende partij "Blaak & Partners B.V.", terwijl Blaak de naam van de tussenpersoon is en de eisende partij in werkelijkheid een Vereniging van Eigenaars was. Ook het genoemde schadebedrag kon ik nergens in de uitspraak terugvinden.

Vibe, het model van Mistral, maakte een andere soort fout: het husselde twee afkortingen van verzekeringsvormen door elkaar, een PAV noemen en in de samenvatting ineens een AVP bedoelen, wat een heel andere polis is.

Drie modellen, drie verschillende soorten fouten, verstopt in antwoorden die stuk voor stuk zelfverzekerd overkwamen. Dat is de eigenlijke les van deze test, en hij gaat niet over welk continent het beste model bouwt. Het zelfverzekerdste antwoord is niet het betrouwbaarste, van welk model dan ook. Controleer de bron.

Waar wel een duidelijk patroon in zat: op de feitenvraag deed iedereen het goed. Op de vragen waar het echt op redeneren aankwam, ging Opus het diepst, ondanks zijn eigen fout. En dat is precies het model van het bedrijf dat in juni een ander model, Fable, achttien dagen moest uitschakelen na een brief uit Washington. Zelfde bedrijf, zelfde exportregime, ander model. Het verschil aan de top bestaat, maar of jij er toegang toe houdt, en of je het antwoord zonder controle kunt vertrouwen, zijn twee aparte vragen. Allebei belangrijk.

## Wat je hier maandag mee doet

Dit is geen probleem dat jij als ondernemer oplost. Je gaat het Europese modellandschap niet veranderen. Wat je wel kunt, is voorkomen dat je overvallen wordt.

Breng eerst in kaart welke modellen er in je bedrijf draaien en van wie ze zijn. Niet alleen de tools die je bewust hebt gekozen, ook de AI die verstopt zit in software die je al jaren gebruikt. Die lijst is bijna altijd langer dan je denkt.

Test daarna één keer of je echt kunt wisselen: draai een week op een alternatief model en kijk wat er slechter wordt. Dan weet je wat je te wachten staat, in plaats van het te moeten ontdekken op het moment dat het moet.

Kijk vervolgens naar je eigen aanbod met de ogen van iemand die net binnenkomt. Welk deel van wat je verkoopt is kennis die in een model zit, en welk deel is oordeel, verantwoordelijkheid en relatie? Dat eerste deel staat onder druk. Het tweede deel is waar je marge naartoe moet.

En bouw de gewoonte in om een concreet antwoord altijd te checken bij de bron, ongeacht welk model het gaf. Mijn eigen test liet zien dat zowel het duurste als het goedkoopste model met overtuiging iets fout kon citeren. Dat risico verdwijnt niet door een beter model te kiezen.

En stel jezelf de vraag die dit hele stuk oproept: wat levert mijn concurrent straks dat ik niet kan leveren, en komt dat doordat hij beter gereedschap heeft? Die vraag is ongemakkelijker dan de vraag of je AI te duur is. Hij is ook belangrijker.

Jarenlang wist je waar je concurrentie vandaan kwam. Uit je eigen stad, uit je eigen branche, met dezelfde beperkingen als jij. Dat is voorbij. En de partij die jouw markt binnenkomt hoeft jouw taal niet te spreken. Zijn model doet dat voor hem.

## Bronnen

- Het scenario over het Milanese advocatenkantoor en de Europese uptake van AI: [Europe 2031](https://europe2031.ai/)
- Het Nederlandse soevereine AI-model, de open gewichten en de benchmarkcijfers: [loes.ai](https://loes.ai/)
- De uitspraak van de Rechtbank Gelderland die Loes in de test aanhaalde, met afwijkende partijnaam en bedrag ten opzichte van het model-antwoord: [ECLI:NL:RBGEL:2025:7254](https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBGEL:2025:7254)
- De Hoge Raad-uitspraak Sauna Peize/Rabobank die Opus verkeerd aan Rechtbank Midden-Nederland toeschreef: [ECLI:NL:HR:2019:1298](https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:HR:2019:1298)