Stel je voor: je staat op het punt een bedrijf over te nemen. De cijfers zien er prima uit. De markt is veelbelovend. En op ESG scoren ze ook nog eens netjes. Maar één cruciale vraag wordt vaak nog niet gesteld: wat doet dit bedrijf eigenlijk met AI – of juist níét?
We kijken tegenwoordig bij due diligence naar alles: financieel, juridisch, operationeel, ESG... Maar AI? Dat krijgt nauwelijks een paragraaf. Terwijl het misschien wel de meest bepalende factor is voor de toekomstbestendigheid van een organisatie.
AI due diligence betekent dat je bij een overname naast financiën, juridische zaken en ESG ook de AI-volwassenheid van het bedrijf beoordeelt: de strategie, het datagebruik, de governance en de vraag of de organisatie klaar is voor de concurrentie van morgen.
Kort gezegd: AI-due diligence is het beoordelen van hoe volwassen een overnamekandidaat met AI omgaat — strategie, data, governance en risico, als vast onderdeel van het overnameonderzoek, naast financiën en ESG.
AI is de nieuwe kerninfrastructuur
AI is geen hype meer. Het is een structureel onderdeel van hoe bedrijven concurreren, innoveren en schalen. Net zoals we inmiddels gewend zijn om te kijken naar duurzaamheid of digitale volwassenheid, moeten we óók kijken naar de AI-volwassenheid van een bedrijf.
Allemaal vragen die iets zeggen over de wendbaarheid en toekomstgerichtheid van het bedrijf:
- Heeft het bedrijf een duidelijke AI-strategie?
- Wordt data slim benut?
- Zijn er interne AI-initiatieven, of juist angst en terughoudendheid?
- Is er aandacht voor AI-ethiek en governance?
- Hoe volwassen gaat de organisatie om met structurele veranderingen?
Wat je níét ziet, kan je veel kosten
Een organisatie die AI volledig links laat liggen, heeft niet alleen een achterstand in efficiëntie, maar loopt ook strategisch risico. Denk aan gemiste kansen op automatisering, verkeerde inzet van mensen, of simpelweg: niet klaar zijn voor de concurrentie van morgen (opent in nieuw venster).
Andersom: een bedrijf dat AI slim integreert in zijn processen, klantcontact of productontwikkeling, kan juist veel meer waard zijn dan je op het eerste gezicht ziet.
En net als bij ESG geldt: het gaat niet alleen om wat er nú is, maar om hoe volwassen de organisatie is in het omgaan met dit soort structurele veranderingen.
AI wordt net zo belangrijk als ESG in due diligence
Tien jaar geleden stond duurzaamheid nauwelijks op de radar bij overnames. Nu is ESG due diligence standaard. Hetzelfde gaat gebeuren met AI. Niet omdat het moet van de toezichthouder, maar omdat het domweg slim is.
Overnames gaan steeds vaker over toekomstig potentieel in plaats van alleen over historische prestaties. En AI is daar onlosmakelijk mee verbonden.
Tijd voor een andere mindset: AI due diligence als standaard
Als je vandaag naar een overnamekandidaat kijkt, kijk dan niet alleen naar wat het bedrijf heeft gedaan, maar ook naar waar het heen kan. En in hoeverre AI daarin een rol speelt – of juist wordt genegeerd.
AI due diligence (het toetsen van de AI-volwassenheid van een overnamekandidaat) is geen apart traject, maar een nieuwe lens die we toevoegen aan het bestaande proces. Net als bij ESG gaat het bij AI due diligence om risico's, kansen en volwassenheid.
Dus: neem AI mee in je analyse. Vraag door. Kijk onder de motorkap (opent in nieuw venster). Want bedrijven die AI snappen, hebben voorsprong. En bedrijven die dat niet doen, worden straks ingehaald. Misschien wel door degene die je vandaag níét hebt gekocht.
Volg mij op LinkedIn
Stand van zaken 2026: AI-due diligence is geen vooruitblik meer
Toen ik dit schreef, in april 2025, was "neem AI mee in je due diligence" nog vooral een oproep. Een jaar later is het meetbaar gangbaar geworden. KPMG ondervroeg 700 dealmakers (opent in nieuw venster) en 56% gebruikt AI inmiddels voor due diligence en waardering. Bain zag het AI-gebruik in M&A in een jaar meer dan verdubbelen (opent in nieuw venster), naar 45% van de professionals. Maar het cijfer dat mijn punt het scherpst maakt komt ook van Bain: ongeveer één op de vijf strategische kopers is in het afgelopen jaar van een deal afgestapt vanwege de verwachte impact van AI op het doelbedrijf. Dat is precies de blinde vlek waar ik het over had, alleen nu met een prijskaartje eraan.
AI-volwassenheid is geen zachte factor meer die je "ook even meeneemt". Het is een reden om te tekenen of weg te lopen. Wat ik er in 2026 bij zou zeggen: kijk niet alleen óf een doelbedrijf AI gebruikt, maar of het er iets aan verdient. Want onderzoek laat zien dat een groot deel van de AI-pilots geen meetbaar resultaat oplevert. De vergelijking met ESG die ik maakte klopt nog steeds, maar de timing ging sneller dan ik dacht: het werd geen kwestie van tien jaar, maar van twaalf maanden.
Stand van zaken juli 2026: dit is geen voorspelling meer
Toen ik dit artikel in april 2025 schreef, was AI due diligence nog een pleidooi. Ruim een jaar later is het gewoon de praktijk. Uit het M&A Report 2026 van Bain & Company (januari 2026) blijkt dat één op de vijf strategische dealmakers het afgelopen jaar is weggelopen van een deal vanwege de verwachte impact van AI op het businessmodel van de overnamekandidaat. AI-risico is geen voetnoot meer, het is een dealbreaker.
Ook de wetgever duwt dezelfde kant op. Grote advocatenkantoren zoals Skadden (opent in nieuw venster) en CMS (opent in nieuw venster) beschrijven AI Act-compliance inmiddels als vast onderdeel van de due diligence-scope, naast AVG en cybersecurity. Vanaf 2 augustus 2026 handhaven nationale toezichthouders de AI Act, en kopers prijzen compliance-gaten bij een target gewoon in. En die risico's verdwijnen na de overname niet, ze verhuizen naar jouw eigen verantwoording: lees hoe AI-risico's in het bestuursverslag terechtkomen via de Verklaring Omtrent Risicobeheersing.
Er ontstaat zelfs een eigen vakgebied: AI vulnerability assessment. Valutico beschreef in 2026 een framework (opent in nieuw venster) waarin kopers een overnamekandidaat beoordelen op vier assen: afhankelijkheid van externe AI-modellen, de kracht van de eigen data, het risico dat AI-agents het businessmodel vervangen en de concentratie van AI-talent. Precies het "onder de motorkap kijken" waar dit artikel voor pleit.
De vraag is dus niet meer óf AI-volwassenheid in je due diligence hoort. De vraag is of jouw proces al zover is. AI-volwassenheid toetsen is onderdeel van AI-governance.
Changelog 3 juli 2026: stand van zaken 2026 toegevoegd, AI due diligence checklist geplaatst, meta-description vernieuwd, directe-antwoord-zin en twee interne links toegevoegd.