AI-monitor Tweede Kamer

DassenVolt·13 okt 2026·13e vergadering, dinsdag 13 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Voorzitter. Dan nog één kort punt richting de minister-president. Ik ben blij dat op 2 december met andere landen een top wordt georganiseerd over AI. De vraag die ik bedoelde te stellen was wanneer AI een centraal onderwerp is op de Europese top. Ik heb daar natuurlijk al vaker om gevraagd. De reden is dat de dreiging zo ontzettend snel groter wordt. Gisteren gaf Anthropic weer aan dat nu ook huishoudelijke apparaten zoals ovens en tv's inmiddels makkelijk gehackt kunnen worden door AI-agents die helemaal rogue gaan, die helemaal losgeslagen zijn en zichzelf zelfstandig kunnen vermenigvuldigen. Ik denk dat we als Europese gemeenschap maar ook als wereldgemeenschap er echt wat aan moeten doen om ons hiertegen te blijven verweren.

DassenVolt·13 okt 2026·13e vergadering, dinsdag 13 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Ik ben blij dat JA21 hier wel steun geeft aan het kabinet. Tenminste, ik denk dat het kabinet daar blij om is. Dat ben ik niet, omdat ik van mening ben dat we in Europa veel meer gezamenlijke investeringen moeten doen. Als je kijkt naar onze defensie-uitgaven, doen we die allemaal nog nationaal, terwijl we weten dat we tientallen miljarden, zo niet honderden miljarden, zouden kunnen besparen als we dat gezamenlijk zouden doen. Ik vind dat dat veel meer in Europees verband moet gaan gebeuren. Als je het hebt over de investeringen in AI, die ik net noemde, gaat het om 50 miljard over zeven jaar. Dat is veel te weinig. Als we gezamenlijk datacenters willen bouwen en willen investeren in kwantum, moet je daar ook geld voor beschikbaar maken. Ik ben het helemaal eens met de heer Hoogeveen. Wij vinden ook dat de hoeveelheid geld die naar landbouw en cohesie gaat veel minder moet zijn. De realiteit is alleen dat er zeventien landen tegenover de zuinige zes staan en zeggen: dat willen wij niet. Ik ben bang dat we dadelijk een begroting hebben die uiteindelijk precies datgene in stand houdt en geen hervormingen heeft, terwijl het tegenovergestelde moet gebeuren. Dan moet je in mijn ogen juist zorgen dat er extra geld bij komt.

DassenVolt·13 okt 2026·13e vergadering, dinsdag 13 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

We zien ook dat de snelle opkomst van AI de complexiteit en schaal van cyberaanvallen versterkt. Dat maakt ons extra kwetsbaar voor desinformatiecampagnes met behulp van AI-bots, bijvoorbeeld uit Rusland. Eerder vandaag bleek het resultaat van de aanvallen op Yandex-datacenters genuanceerder, maar heeft de premier zicht op de botclusters uit Rusland die actief desinformatie verspreiden, en wordt er op Europese schaal gecoördineerd om deze botactiviteiten tegen te gaan?

DassenVolt·13 okt 2026·13e vergadering, dinsdag 13 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Dat brengt me bij het Europa van morgen, en daarmee ook bij AI. Er wordt nu op ongekende schaal geïnvesteerd en ontwikkeld, maar in Europa gebeurt er nog veel te weinig. De voorgestelde aankomende EU-begroting heeft voor zeven jaar 50 miljard voor data, kwantum en AI. Dat is een grap in vergelijking met wat nodig is. Ik zie de minister-president er zelf ook om lachen. Graag een reactie daarop. Hoe kunnen we concurreren met China en de Verenigde Staten als we dit niet serieus nemen? En wanneer komt er nu uiteindelijk een Europese top over AI, vraag ik de minister-president.

DassenVolt·8 okt 2026·12e vergadering, donderdag 8 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Ik wil nog het volgende aan de staatssecretaris vragen. Het is heel goed dat er wordt gereflecteerd op AI, dat de ethische kaders daarin worden meegenomen en dat Nederland daarin het voortouw neemt, maar ik ben benieuwd: krijgen wij als Kamer ook een brief met de uitgangspunten die het kabinet daarbij heeft, zodat we daar als Kamer zelf ook het debat met het kabinet over kunnen voeren?

DassenVolt·6 okt 2026·10e vergadering, dinsdag 6 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

De techbaronnen krijgen immers steeds meer macht, zeg ik tegen de staatssecretaris. Voornamelijk op het gebied van afhankelijkheid van buitenlandse AI-bedrijven zijn wij enorm kwetsbaar. Wij hebben hier al eerder moties over ingediend. De staatssecretaris kwam zelf met een afbouwpad van twee jaar voor het gebruik van Palantir. Ik vraag me af hoe het daarmee staat. Zitten we op schema en zijn we over twee jaar volledig onafhankelijk van Palantir? Is het volledig opgebouwd met Europese alternatieven? Kan de staatssecretaris nog één keer klip-en-klaar duidelijk zijn over wat dat dan betekent? Wat betekent die afbouw? Is dat binnen de NAVO, is dat een volledige afbouw, is dat een gedeeltelijke afbouw? Daar zou ik graag nog een keer een helder antwoord op willen hebben, want dit raakt aan de bredere zorg hoe we voorkomen dat we afhankelijk worden van Amerikaanse tech. Heeft Defensie hier een realistisch afbouwpad voor klaarliggen, waarbij gereedheid wordt afgedwongen tegen risico's van een lock-in van die immorele techbedrijven? Maar ligt er ook een opbouwpad klaar voor eigen rekenkracht, voor het aantrekken van talent, voor het krijgen van eigen data? Want als we dat willen, zullen we daar nu de investering in moeten doen en niet pas over een paar jaar, want de ontwikkelingen gaan ontzettend snel. Ik ben benieuwd of dat opbouwpad er ook ligt.

DassenVolt·6 okt 2026·10e vergadering, dinsdag 6 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Voorzitter. Mijn verwachting is dat AI de komende tijd een groot onderwerp zal worden, ook binnen Defensie. Het is fijn dat de minister en de staatssecretaris hier al op verschillende manieren aandacht aan wijden en gebruik van maken, maar volgens mij moet er ook binnen de Defensiemacht zelf toegewerkt worden naar een toegewijd persoon, iemand die daar de verantwoordelijkheid voor gaat dragen. Ik ben benieuwd hoe de minister of de staatssecretaris daarnaar kijkt. Zijn zij van mening dat er een eindverantwoordelijke moet komen voor het gebruik, de regulering en de opschaling van AI binnen het Defensieapparaat?

DassenVolt·6 okt 2026·10e vergadering, dinsdag 6 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Wat kunnen we leren van de praktijk in Oekraïne, waar al tegen deze AI-dilemma's opgelopen wordt? Zijn de minister en de staatssecretaris in contact met hun Oekraïense collega's over dit onderwerp en hoe zorgen zij ervoor dat we de daar geleerde lessen kunnen opnemen in ons eigen beleid? Wat zien zij daar nu als grootste risico's en als punten waarover ze met de Kamer in gesprek moeten om te kijken hoe we dat gaan doen? Dat mis ik zelf namelijk nog een beetje: hoe gaan we die dialoog met elkaar voeren? We staan immers voor een nieuwe wereld. Wat vinden we daarin acceptabel en wat niet?

DassenVolt·6 okt 2026·10e vergadering, dinsdag 6 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Dank, voorzitter. Dan onze toekomstige veiligheid. Daarbij kunnen we over één onderwerp natuurlijk niet zwijgen, en dat is AI. Cyberaanvallen, autonome wapens en strategische besluitvorming zijn slechts enkele argumenten om zo snel mogelijk hiermee aan de slag te gaan. Een belangrijk raakvlak daarin is ethiek. Filosofisch dagdromen krijgt hier opeens een belangrijke plek in onze defensie-industrie, want veel problemen vragen om een perspectief dat we in het verleden niet vaak hebben hoeven hebben. Hoe houden we de mensen in the loop? Kunnen zij ingrijpen? Hoeveel mag een AI-systeem zelf gaan bepalen en hoeveel seconden krijgt een mens om dat besluit uiteindelijk te accorderen? Dit zijn geen nieuwe vraagstukken, maar dit zijn wel echt vragen die met hoge urgentie beantwoord moeten worden, omdat we zien dat ze op het slagveld gesteld worden. We zien soms ook waar dat toe kan leiden.

DassenVolt·1 okt 2026·9e vergadering, donderdag 1 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Ik vond het heel mooi dat de minister zei: we zijn in Europa met een generatie van politici die nu voor hele grote uitdagingen staan; veiligheid, groene economie en AI zullen we gezamenlijk moeten oppakken. In de zin erna zei hij: dan komen we bij de Europese begroting en knokken we allemaal voor ons nationale eigenbelang. Daar gaat het voor mij wel mis. Als we op die manier doorgaan, hebben we straks een Europese begroting die niet in staat is om op de grote uitdagingen van deze tijd door te pakken omdat iedereen in zijn eigenbelang is blijven handelen. Deelt de minister die zorg?

DassenVolt·1 okt 2026·9e vergadering, donderdag 1 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Eens. Daar zit natuurlijk ook mijn grote kritiek op de Miljoenennota die voorligt, namelijk dat AI daarin een voetnoot is en dat er amper geld voor beschikbaar wordt gesteld. Ik hoop dus dat de minister daar dadelijk serieus op ingaat. Het probleem is inderdaad dat er in de VS en China massaal wordt geïnvesteerd — dit jaar 2,6 biljoen — terwijl dat in Nederland amper wordt gedaan. Het wordt op die manier steeds moeilijker om die zorgwekkende achterstand in te halen.

DassenVolt·1 okt 2026·9e vergadering, donderdag 1 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Ik vind het goed om te horen dat de minister daar dadelijk serieus naar kijkt. Tegelijkertijd denk ik dat een van de grote problemen is dat wij als Tweede Kamer AI nog als een los onderwerp zien. We zouden dat niet meer als los onderwerp moeten zien. Ik wil de minister uitdagen om er op die manier naar te gaan kijken. Het is goed dat we aan het einde op specifieke vragen over AI ingaan, maar ik hoop dat de minister AI in zijn beantwoording mee zal nemen, indachtig wat er op dit moment gebeurt en indachtig dat we onze welvaart willen behouden.

DassenVolt·1 okt 2026·9e vergadering, donderdag 1 oktober 2026 (opent in nieuw tabblad)

Gisteren waren de techbaronnen weer bij Trump. Zij zijn in onze economie steeds meer verantwoordelijk voor wat er gebeurt. Wij zijn steeds afhankelijker van hen. De minister geeft aan dat hij het gaat hebben over economie, inkomsten en uitgaven. Bij het kopje overig komt hij op AI. Ik wil hem toch uitdagen om te kijken of hij AI ook in die andere onderwerpen mee kan nemen, want dat gaat namelijk heel bepalend zijn voor onze welvaart de komende jaren. Kan de minister daarop ingaan?

DassenVolt·30 sep 2026·8e vergadering, woensdag 30 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

Maar de staatssecretaris stuurt een brief dat ze AI-initiatieven moet afschalen omdat er gewoon geen geld beschikbaar wordt gesteld. Als je kijkt naar wat er nu wereldwijd gebeurt, dan worden de investeringen in AI niet in Nederland of in Europa gedaan, maar ergens anders. Wij worden daar afhankelijk van. Terwijl we hier zitten, wordt het AI-debat dat voor volgende week gepland was, het eerste AI-debat dat we in deze Kamer zouden voeren, door deze coalitie naar achteren geschoven, zonder ons medeweten. Ik proef nog niet de urgentie die nodig is, dus ik roep D66 op, en zal dat ook richting het kabinet doen, om ook investeringen te gaan vrijmaken in onze eigen rekenkracht, die belangrijk is voor ons concurrentievermogen van de toekomst en onze veiligheid.

DassenVolt·30 sep 2026·8e vergadering, woensdag 30 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

De heer Oosterhuis begon zijn betoog door iets te zeggen over NADI en de NII, de investeringsbank. Volgens mij is het goed dat daar op de lange termijn investeringen in gedaan worden. Tegelijkertijd zien we nu op het gebied van AI dat we volledig afhankelijk zijn van Amerikaanse techbaronnen. Dat is zeer slecht voor onze veiligheid en voor onze welvaart. Ik zie niks in deze Miljoenennota over investeringen daarin. Is D66 het met mij eens dat we ook daar nu juist in moeten investeren om ervoor te zorgen dat we concurrerend kunnen blijven met andere landen?

DassenVolt·17 sep 2026·3e vergadering, donderdag 17 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

Ik zal later nog met een plan komen voor dat veiligheidsinstituut. Over het initiatief van Nederland om dit in de VN met een brede groep landen aan te kaarten: daar ben ik heel positief over. Dat is ook een van de punten die we in onze initiatiefnota hebben staan. Ik hoop ook dat de minister-president er daar met die landen voor zal gaan pleiten een AI-adempauze voor frontiermodellen voor elkaar te boksen. Dat zal heel lastig zijn, want het zit in de Verenigde Staten en in China. We hebben gezien dat Trump heeft aangegeven dat er totaal geen vangrails nodig zijn omdat zijn eigen IQ-capaciteit zo groot is dat er eigenlijk niks anders nodig is om AI in goede banen te leiden. Daar zou ík niet helemaal op vertrouwen. Ik wil de minister-president dus aanmoedigen om op die top daar dan ook voor te pleiten, om ervoor te zorgen dat vanuit Nederland en andere landen de druk op China en de VS echt vergroot wordt.

DassenVolt·17 sep 2026·3e vergadering, donderdag 17 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

Dat is goed om te horen. Ik vond het jammer dat de subsidie vanuit de Europese Unie eigenlijk door Nederland misgelopen werd. Als daar nu een verandering in is, ben ik daar dus heel positief over. Dan over de risico's. De waarschuwingen vanuit de industrie zijn namelijk niet mals. De snelheid waarmee AI zich ontwikkelt is eigenlijk voor beleidsmakers niet bij te houden, deels omdat we de kennis niet hebben en deels omdat we gewoon niet zien wat er allemaal gebeurt. Nu heb je in Duitsland, in Engeland en in Frankrijk een instituut, een AI-veiligheidsinstituut, dat precies dát doet: het helpt bedrijven op een veilige manier met AI om te gaan. Het helpt beleidsmakers om risico's te signaleren zodat erop geanticipeerd kan worden, om er zo voor te zorgen dat je deze nieuwe technologie in goede banen kan leiden. Is de minister-president het met mij eens dat het verstandig zou zijn als we in Nederland ook een veiligheidsinstituut zouden oprichten, en dat in nauwe samenwerking met die andere landen?

DassenVolt·17 sep 2026·3e vergadering, donderdag 17 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

Goed om te horen. Dit is een belangrijk onderwerp, waar nu inderdaad veel over te doen is en waarbij de ontwikkelingen ontzettend snel gaan. Eerst over die kansen, want ik ben het helemaal met de minister-president eens: we moeten ervoor zorgen dat we onze eigen Europese AI-industrie opbouwen. We hebben bedrijven als ASML en Mistral; die doen daar al heel veel in en zijn ver in die ontwikkeling. Die hebben ook een belangrijke sleutelrol in dit hele proces. Tegelijkertijd zie ik, bijvoorbeeld als het gaat om rekenkracht, dat dit kabinet ervoor kiest om dat volledig aan de markt over te laten, in plaats van te zeggen: oké, wij doen mee met die Europese subsidie om ervoor te zorgen dat we dat geld hiernaartoe halen; wij garanderen dat er bepaalde rekenkracht beschikbaar komt voor bedrijven. Er is binnen Europa iets — dat weet ik — maar dat is heel klein als je het vergelijkt met de Amerikaanse AI-industrie. Hoe ziet de minister-president voor zich dat we er ook echt voor zorgen dat die Europese bedrijven kunnen groeien?

DassenVolt·16 sep 2026·2e vergadering, woensdag 16 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

Voorzitter, ik rond af. Deze tijd van grote uitdagingen vraagt dat het minderheidskabinet optreedt met duidelijkheid en daadkracht. Onze veiligheid, welvaart en toekomst zijn te kostbaar om te vergokken. We weten wat we moeten doen als het gaat om de AI-revolutie, als het gaat om klimaat en als het gaat om onze welvaart: eerlijk delen. Het is goed dat de minister van Financiën gisteren opbiechtte dat hij eindelijk inziet dat Nederland het in de wereld niet alleen aankan en dat we Europa daar keihard voor nodig hebben. Laten we dan nu ook vol inzetten op de gedeelde kracht van 450 miljoen Europeanen, zodat we veilig staan tegen de bedreigingen die op ons afkomen.

DassenVolt·16 sep 2026·2e vergadering, woensdag 16 september 2026 (opent in nieuw tabblad)

Voorzitter. Wij zijn Europa. We hebben de welvaart, de kennis en de middelen om onszelf te weren tegen de continue digitale aanvallen van Rusland, om een Europees alternatief te bouwen voor de AI die de techbaronnen ons nu voorschotelen, en om Europees samen te werken op defensie in plaats van afhankelijk te blijven van Trump. Dat betekent een andere houding, ook van dit kabinet, als het gaat om de Europese begroting. Die begroting moet onze concurrentiekracht versterken, onze defensieafhankelijkheid verkleinen en onze digitale capaciteiten vergroten. Deze hervormingen lijken echter te sneuvelen door de houding van dit kabinet. Deelt de premier deze zorg?